Khái quát về công nghệ AI

Thứ sáu - 22/08/2025 13:13

"Công cụ AI" và "Con AI" thực chất đều chỉ một khái niệm chung là Trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, cách diễn đạt có thể khác nhau tùy thuộc vào cách người nói muốn nhấn mạnh

"Công cụ AI" và "Con AI" thực chất đều chỉ một khái niệm chung là Trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, cách diễn đạt có thể khác nhau tùy thuộc vào cách người nói muốn nhấn mạnh.
* "Công cụ AI"
Thường được dùng để chỉ các ứng dụng, phần mềm, hoặc hệ thống được xây dựng dựa trên công nghệ AI và được sử dụng để thực hiện một tác vụ cụ thể. Ví dụ, công cụ dịch thuật Google Translate là một "công cụ AI", công cụ nhận diện hình ảnh trên Facebook là một "công cụ AI".
* "Con AI"
Cách diễn đạt này thường mang tính hình tượng hơn, ám chỉ một thực thể, một hệ thống có khả năng tư duy và học hỏi, tương tự như một con người. Ví dụ, một số người có thể gọi các hệ thống AI phức tạp, có khả năng tự học và đưa ra quyết định như một "con AI".
Nói chung, "Công cụ AI" và "Con AI" có thể được hiểu là hai cách diễn đạt khác nhau cho cùng một khái niệm là AI, nhưng nhấn mạnh vào khía cạnh khác nhau của AI. "Công cụ AI" tập trung vào tính ứng dụng và chức năng, trong khi "Con AI" nhấn mạnh vào khả năng tư duy và học hỏi.
Tác nhân AI khác gì chatbot AI tạo sinh hiện tại?
Chatbot AI tạo sinh (Generative AI) có thể tạo ra nội dung mới mô phỏng sự sáng tạo của con người, trong khi Tác nhân AI (Agentic AI) giải quyết vấn đề tự động.
Hai khái niệm trí tuệ nhân tạo đang được nhắc đến nhiều hiện nay là AI tạo sinh - Generative AI (GenAI) và Tác nhân AI - Agentic AI (AI Agent).
Minh họa về cách robot tích hợp Tác nhân AI để tương tác với con người.
1. AI tạo sin

AI tạo sinh là khả năng sáng tạo của AI. Các hệ thống được thiết kế để tạo ra nội dung, như văn bản, hình ảnh, âm nhạc, video hay viết code. Về bản chất, AI tạo sinh học từ dữ liệu hiện có và sử dụng kiến thức đó để tạo đầu ra mới, độc đáo mô phỏng sự sáng tạo của con người.
Các công cụ nổi bật của làn sóng AI tạo sinh như ChatGPT, Dall-E, Midjourney. Về bản chất, chúng dựa vào mô hình học máy tiên tiến, đặc biệt là các thuật toán mạng nơ-ron thần kinh, để phân tích và cho ra kết quả cuối.
Nhưng AI tạo sinh không hoàn hảo. Đầu ra của chúng chỉ tốt nếu dữ liệu được đào tạo chất lượng cao. Nếu cung cấp dữ liệu thiên vị hoặc không đầy đủ, nó sẽ phản ánh những sai sót. Hơn nữa, nó không thực sự "hiểu" những gì tạo ra, thay vào đó đơn giản chỉ dự đoán những gì có thể xảy ra tiếp theo dựa trên dữ liệu huấn luyện. Dù hạn chế, AI tạo sinh đang cách mạng hóa các ngành công nghiệp, từ tiếp thị đến giải trí.
2. Tác nhân AI
Trong khi đó, Tác nhân AI là công nghệ có thể giải quyết các vấn đề tự động. Nó được thiết kế để hoạt động tự động nhằm đạt được mục tiêu cụ thể. Không chỉ tạo ra đầu ra, chúng còn đưa ra quyết định, hành động và thích ứng với môi trường thay đổi.

Có thể hình dung Tác nhân AI như bộ não đằng sau xe tự hành, hệ thống tự động hóa quy trình bằng robot hay trợ lý thông minh có thể lên lịch họp và đặt hàng tạp hóa. Nếu trang bị cảm biến, thuật toán, bộ truyền động, như trên robot hình người, chúng thậm chí nhận biết môi trường, xử lý thông tin và thực hiện hành động một cách chủ động.
Điều khiến Tác nhân AI trở nên khác biệt là khả năng hành động có mục đích. Nó không chỉ phản ứng với đầu vào, mà còn xem xét các mục tiêu và đưa ra lựa chọn để đạt được mục tiêu đó. Ví dụ, một máy bay không người lái tự động giao hàng phải vượt qua chướng ngại vật, tối ưu hóa lộ trình và thích ứng với các tình huống không lường trước được, tất cả đều không có sự can thiệp của con người.
Tuy nhiên, tính tự chủ của Tác nhân AI cũng đặt ra câu hỏi quan trọng về đạo đức và trách nhiệm giải trình. Ai chịu trách nhiệm khi một hệ thống tự chủ mắc lỗi? Làm thế nào để đảm bảo các hệ thống này hoạt động theo cách phù hợp với các giá trị của con người? Đây là một số thách thức cần giải quyết khi AI tác nhân trở nên phổ biến hơn, điều theo giới chuyên gia là sẽ xảy ra ngay trong năm nay.
3. Khác biệt cốt lõi
Cách dễ nhất để phân biệt AI tạo sinh với Tác nhân AI là chức năng chính của chúng. AI tạo sinh thường tạo ra thứ gì đó mới, trong khi Tác nhân AI là về việc đạt được thứ gì đó cụ thể. Một bên tạo ra, bên còn lại là hành động.
Nói cách khác, những gì AI tạo sinh làm phần lớn "tĩnh" do đầu ra dựa trên dữ liệu đã học được. Ngược lại, Tác nhân AI "động" khi liên tục xử lý thông tin mới, học hỏi từ môi trường xung quanh nó và điều chỉnh hành động sao cho phù hợp.
Một khác biệt quan trọng khác nằm ở tính phức tạp về mục tiêu. AI tạo sinh hoạt động trên các nhiệm vụ hẹp và được xác định rõ ràng, chẳng hạn tạo một đoạn văn bản hoặc một bức tranh kỹ thuật số. Tác nhân AI giải quyết các mục tiêu rộng hơn, nhiều bước đòi hỏi phải ra quyết định và điều chỉnh liên tục.
Trên thực tế, hai loại hình AI này thường hoạt động cùng nhau, hỗ trợ và bổ sung cho nhau. Chẳng hạn, một hệ thống Tác nhân AI có thể dùng AI tạo sinh để giúp giao tiếp hiệu quả hơn hoặc tạo nội dung tùy chỉnh ngay lập tức.
Lấy ví dụ về nhân viên dịch vụ khách hàng ảo. Tác nhân AI sẽ làm nhiệm vụ xử lý tương tác thời gian thực, đưa ra quyết định dựa trên thông tin đầu vào của người dùng và hướng dẫn cuộc trò chuyện. Lúc này, một thành phần bên trong là AI tạo sinh có thể tạo ra các phản hồi sắc thái và được cá nhân hóa cho câu hỏi cụ thể.
Sự kết hợp cũng thể hiện rõ trong các lĩnh vực như robot. Trong tương lai, một đầu bếp robot hình người được trang bị AI tạo sinh và Tác nhân AI để đưa ra công thức nấu ăn mới dựa trên sở thích của người dùng, xử lý quá trình nấu ăn thực tế, đảm bảo mọi thứ được chế biến hoàn hảo.
Theo giới chuyên gia, ranh giới giữa AI tạo sinh và Tác nhân AI sẽ ngày càng mờ nhạt khi cả hai liên tục phát triển và cải thiện khuyết điểm. Những tiến bộ trong công nghệ có thể dẫn đến việc các hệ thống tích hợp liền mạch giữa sáng tạo và hành động. Chúng không chỉ tạo ra những ý tưởng sáng tạo, mà còn tự động triển khai. Đây được xem là bước ngoặt cho rất nhiều ngành công nghiệp, từ chăm sóc sức khỏe đến sản xuất.
Tuy nhiên, đi kèm với tiềm năng là trách nhiệm. Các chuyên gia cho rằng cần phải đảm bảo những công nghệ này sẽ được phát triển một cách có đạo đức, minh bạch và có trách nhiệm. Bằng cách hiểu được sự khác biệt giữa AI tạo sinh và Tác nhân AI, con người có thể đánh giá điểm mạnh, sự độc đáo của chúng, hướng chúng tới một tương lai mà AI phục vụ nhân loại theo những cách có ý nghĩa và mang tính chuyển đổi.

Chưa thống nhất định nghĩa Tác nhân AI

Từ cuối năm ngoái, ngành công nghệ bắt đầu có những phân tích sâu hơn về Tác nhân AI. Trong đó, một số cho rằng công nghệ này sẽ thay đổi mọi thứ. CEO OpenAI Sam Altman hay CEO Microsoft Satya Nadella cho rằng Tác nhân AI sẽ thay đổi cơ bản cách con người tiếp cận công việc.
Đến nay, hàng loạt công ty lớn như OpenAI, Microsoft, Salesforce, Amazon, Google cũng đã xây dựng cho mình các sản phẩm liên quan đến Tác nhân AI. Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng cũng tương tự các khái niệm về AI trước đây như "siêu trí tuệ nhân tạo AGI" hay "trí tuệ đa phương thức" (Multimodal), thuật ngữ "AI Agent" đang bị lạm dụng.
"Ngành công nghiệp đang lạm dụng thuật ngữ 'AI Agent' đến mức vô nghĩa", Ryan Salva, một giám đốc sản phẩm Google và từng là cựu lãnh đạo GitHub Copilot, nói với TechCrunch. "Đó là điều gây khó chịu".
Trong một bài đăng trên blog, OpenAI định nghĩa Tác nhân AI là "hệ thống tự động có thể tự động hoàn thành nhiệm vụ thay mặt cho người dùng". Tuy nhiên, trong tài liệu cho nhà phát triển sau đó, công ty của Sam Altman lại có định nghĩa là "Mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) được trang bị hướng dẫn và các công cụ".
Trong khi đó, các công ty khác cũng định nghĩa Tác nhân AI theo cách riêng. Microsoft nói đây là "ứng dụng mới cho thế giới được hỗ trợ bởi AI" và có thể tùy chỉnh cho từng chuyên môn. Anthropic trực tiếp hơn khi cho biết công nghệ này "có thể được định nghĩa theo nhiều cách", gồm cả "các hệ thống hoàn toàn tự động hoạt động độc lập trong thời gian dài", đồng thời "các triển khai theo quy định tuân theo các quy trình làm việc được xác định trước". Salesforce thậm chí định nghĩa rộng hơn khi gọi đây là "một loại hệ thống có thể hiểu và phản hồi các yêu cầu của khách hàng mà không cần sự can thiệp của con người".
"Các công ty công nghệ 'có lịch sử lâu đời' về việc không tuân thủ chặt chẽ các định nghĩa kỹ thuật", Rich Villars, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách nghiên cứu toàn cầu của IDC, nhận xét. "Họ quan tâm nhiều hơn đến những gì họ đang cố gắng đạt được ở cấp độ kỹ thuật, đặc biệt là ở những lĩnh vực phát triển nhanh chóng".
Andrew Ng, người sáng lập nền tảng học tập AI DeepLearning, cho rằng vấn đề tiếp thị cũng là lý do. "Các khái niệm 'tác nhân' AI và quy trình làm việc 'tác nhân' từng mang ý nghĩa kỹ thuật. Nhưng khoảng một năm trước, các nhà tiếp thị và một số công ty lớn đã nắm bắt và quảng bá chúng".
Jim Rowan, Giám đốc AI của Deloitte, cho rằng khi không có định nghĩa chuẩn hóa, việc đánh giá hiệu suất và đảm bảo kết quả nhất quán trở nên khó khăn trong tương lai. "Điều này có thể dẫn đến nhiều cách diễn giải khác nhau về những gì các Tác nhân AI nên cung cấp, từ đó làm phức tạp các mục tiêu và kết quả", ông nói.
Ngoài ra các chuyên gia cũng cho rằng nếu không có sự thống nhất về định nghĩa Tác nhân AI, những vấn đề liên quan đến quản lý sẽ khó khăn hơn trong tương lai. Vấn đề thậm chí có thể ảnh hưởng đến toàn bộ lĩnh vực AI.
AI Agent thay đổi cách tương tác trên Internet thế nào
AI Agent, hay Tác nhân AI, hiện có thể tự đặt mua đồ trên Internet và giao tới địa chỉ nhà, hoặc hỗ trợ công việc giúp người dùng rảnh tay.
"Tôi yêu cầu Operator, tác nhân AI mới của OpenAI, thực hiện một nhiệm vụ bất khả thi: tìm trứng giá rẻ ở khu phố tôi đang ở", Geoffrey A. Fowler, cây bút công nghệ kỳ cựu của Washington Post, chia sẻ cuối tháng trước.
Trong vòng 10 phút, Operator tự động đặt mua một tá trứng, trả tiền qua thẻ tín dụng của Fowler và yêu cầu giao đến trước cửa nhà.
"Không thể tin được, khoa học viễn tưởng đang trở thành hiện thực. AI làm mọi thứ, nhưng tôi không yêu cầu nó mua trứng", Fowler nói. "Nó đã 'làm loạn' theo đúng nghĩa, khi tự truy cập và ủy quyền cho thẻ tín dụng mua hàng mà không có sự đồng ý của tôi, với 'thiệt hại' 31,43 USD. Tôi hơi bối rối khi nhận ra việc AI tự quyết định thay con người đã khiến tôi mất tiền thật".
Ra mắt hồi tháng 1, Operator là một trong những Tác nhân AI đầu tiên dành cho người dùng cá nhân với khả năng làm việc độc lập. Thay vì đơn thuần trả lời câu hỏi hoặc tạo hình ảnh như chatbot thông thường, chúng tiến ra thế giới thực bằng cách thực hiện các nhiệm vụ thay con người như đặt mua hàng tạp hóa, gửi tin nhắn hoặc đặt chỗ máy bay, tàu xe.
Trước đó, công ty Anthropic giới thiệu phiên bản Computer Use thông qua API vào tháng 10/2024. Hai tháng sau, Google cho biết mô hình Gemini 2.0 "được thiết kế cho thời đại tác nhân". Hãng cũng công bố Project Mariner, AI Agent có thể duyệt web và thực hiện các hành động như click vào nút bấm hay điền biểu mẫu.
Tại Trung Quốc, một AI Agent có tên Manus đang gây sốt nhờ khả năng tự ra quyết định và được ví như "khoảnh khắc DeepSeek thứ hai". Forbes gọi Manus là "tác nhân AI hoàn toàn tự động đầu tiên trên thế giới", với khả năng suy nghĩ, lập kế hoạch và thực hiện các nhiệm vụ một cách độc lập như con người. Trong khi các ứng dụng như ChatGPT, Gemini cần dựa vào lời nhắc để thực hiện tuần tự công việc, Manus không chờ hướng dẫn, mà được thiết kế để tự khởi tạo các nhiệm vụ, đánh giá thông tin và điều chỉnh cách tiếp cận một cách năng động.
Trở lại với Operator, OpenAI hiện cung cấp AI này dưới dạng "bản xem trước" thông qua gói cước ChatGPT Pro giá 200 USD, nhưng đang lên kế hoạch đưa lên các gói dịch vụ khác thời gian tới. Chỉ cần ra lệnh, Tác nhân AI này sẽ truy cập vào website, di chuyển con trỏ như một "bóng ma" và thực hiện tác vụ. Đôi khi, nó có thể ngừng lại để đợi lệnh, nhưng hầu hết các bước đều tự thực hiện. Người dùng có thể sẽ chỉ cần ngồi xem AI đang làm gì.
Theo OpenAI, Operator tích hợp mô hình mới Computer-Using Agent (CUA). Kết hợp khả năng thị giác của GPT-4o và khả năng suy luận nâng cao thông qua học tăng cường, CUA được đào tạo để tương tác với giao diện người dùng đồ họa (GUI) thông qua phím bấm, menu và văn bản mà mọi người nhìn thấy trên màn hình. Nếu gặp thử thách hoặc lỗi, Operator có thể tận dụng khả năng suy luận của mình để tự sửa lỗi. Khi cần trợ giúp, nó sẽ thông báo "trao" lại quyền kiểm soát cho người dùng, giúp đảm bảo trải nghiệm mượt và mang tính cộng tác.
Thay đổi tương tác trên Internet
Cây bút Victoria Turk của Guardian đã thử khả năng của Operator bằng cách cho phép nó mua hàng tạp hóa và nhận thấy nó "tốt hơn nhiều so với mong đợi". Ban đầu, khi ra lệnh, AI của OpenAI sẽ hỏi về cửa hàng hoặc thương hiệu yêu thích. Khi được đề xuất chỉ cần cửa hàng rẻ nhất, AI sẽ tự tìm kiếm, truy cập webiste, lọc sản phẩm theo giá và thêm vào giỏ hàng.
"Operator không làm tôi bối rối trước những câu hỏi, thay vào đó sẽ đề xuất dựa trên sở thích. Ngoài sản phẩm yêu cầu mua, nó còn đề xuất thêm các món khác để kết hợp giúp tạo ra nhiều món ăn hơn", Turk cho biết.
Operator cũng đề nghị "cân nhắc can thiệp" khi nhập tài khoản thanh toán, dù nó có thể "chiếm quyền" để đăng nhập tài khoản đã lưu. OpenAI cho biết Operator làm điều này là để tôn trọng quyền riêng tư và các thông tin nhạy cảm.
Turk sau đó cũng yêu cầu Operator mua thêm cá và khoai tây chiên, đặt lịch làm móng, nhưng để nó chạy nền vì bà bận làm việc khác. Các thao tác được AI của OpenAI thực hiện trong chốc lát, gồm cả các khoản thanh toán trước.
Một số chức năng Operator có thể thực hiện. Video: Bảo Lâm tổng hợp
Tuy nhiên, do vẫn ở giai đoạn thử nghiệm, không phải lúc nào Operator cũng theo ý người dùng. Casey Newton của Platformer cho biết đã thử đặt hàng ở cửa hàng tạp hóa Instacart. Ông mong đợi nó sẽ "hỏi" ông một số câu hỏi cơ bản như nơi sống, thường mua gì hay loại nào. AI này không hỏi điều gì, tự truy cập trình duyệt, mở website Instacart, tìm kiếm sữa ở Des Moines, Iowa thay vì nơi ông ở là San Francisco. Nó thậm chí nhập địa chỉ cửa hàng tạp hóa gần chỗ ông làm địa chỉ giao hàng. Ông buộc phải tự can thiệp để mua thứ mình muốn.
"Trải nghiệm cho thấy một trong những thiếu sót chính của Operator: nó có thể thao tác trên trình duyệt web, nhưng không dùng web đã được bạn cá nhân hóa", Newton nói.
Theo giới chuyên gia, hiện còn sớm để đánh giá AI Agent sẽ thay đổi cuộc sống của con người thế nào. Nhưng thông qua việc tương tác với trình duyệt và dịch vụ trực tuyến, nó sẽ sớm thay đổi cách một người tương tác trên Internet.
"Trước đây bạn chỉ hỏi và AI đưa ra câu trả lời, còn bây giờ bạn đưa ra một vấn đề và AI sẽ giải quyết vấn đề đó với những thứ nó có quyền truy cập", Thomas Dohmke, CEO GitHub, giải thích trên blog. GitHub đã đưa Copilot dưới dạng AI Agent vào nền tảng của mình, nhưng cũng đang phát triển một sản phẩm với tính tự chủ cao hơn là Project Padawan, tự động thực hiện công việc theo lịch trình thay vì bị giám sát liên tục.
Business Insider dẫn lời chuyên gia dự đoán trong tương lai, người dùng không cần truy cập website để đọc tin tức, bởi AI Agent đã làm thay. Nó cũng đề xuất, quyết định và hành động với bất cứ vấn đề gì thực hiện qua Internet, đem lại cho con người một cuộc sống có tổ chức hơn.
Hai nhà phân tích Internet hàng đầu Mark Shmulik và Nikhil Devnani của công ty nghiên cứu Bernstein hình dung trong tương lai khi gọi xe, người dùng không bận tâm truy cập vào Uber, Lift hay Waymo mà chỉ muốn tìm chuyến đi nhanh, rẻ và thoải mái nhất. Tác nhân AI sẽ giúp họ thực hiện điều này.
Theo hai chuyên gia, website và ứng dụng không biến mất, nhưng sẽ phải chuyển sang trạng thái mới để tương thích AI Agent, hiện được gọi là "công cụ tổng hợp của tổng hợp nội dung". Kết quả là, phần lớn cấu trúc Internet hiện tại sẽ thay đổi thời gian tới.
Mặt trái của AI Agent
"Về lý thuyết, Tác nhân AI rất tuyệt vời vì tự động hóa rất nhiều công việc", nhà khoa học Gary Marcus, người hoài nghi về các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), nói với Guardian. "Nhưng tôi không nghĩ chúng sẽ hoạt động đáng tin cậy thời gian tới, và một phần do sự cường điệu liên quan đến chúng".
Càng có nhiều tác nhân tự chủ, rủi ro chúng gây ra càng lớn. Margaret Mitchell, CEO Hugging Face, cho rằng "hoàn toàn tự chủ có nghĩa là quyền kiểm soát của con người được giao lại cho AI". Thay vì hoạt động trong ranh giới đã đặt ra, một tác nhân hoàn toàn có thể truy cập những thứ "nhạy cảm" mà chủ nhân của chúng không nhận ra, hoặc hành xử theo cách không ngờ tới, nhất là khi chúng có thể tự viết code để thay đổi cấu trúc lệnh.
"Sẽ không có vấn đề lớn nếu AI Agent đặt sai đơn hàng, nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu nó chia sẻ thông tin cá nhân của bạn với website lừa đảo, hay đăng nội dung khủng khiếp trên mạng xã hội dưới tên của bạn?", bà Mitchell đặt câu hỏi. "Với nơi làm việc như chính phủ, nó có nguy cơ gây ra tình huống đặc biệt nguy hiểm, như có thể truy cập vào hệ thống chỉ huy tên lửa".
Mitchell khuyến cáo ngày càng nhiều thông tin có sẵn trên Internet không phải là ngôn ngữ của con người, mà là thông tin để Tác nhân AI có thể "hành động" trên đó. Bà kỳ vọng các chuyên gia công nghệ, nhà lập pháp và nhà hoạch định chính sách sớm đưa ra các quy định giảm thiểu những nguy cơ kể trên.
Dohmke của GitHub cũng đồng tình với lo ngại này. Ông tin thời gian tới, trên các website, khái niệm "Trang chủ" sớm biến mất hoặc mất đi tầm quan trọng vì giao diện sẽ được thiết kế dành cho các AI Agent. Các thương hiệu có thể bắt đầu cạnh tranh để lôi kéo sự chú ý của AI là con người.
"Một ngày nào đó, AI Agent sẽ thoát khỏi sự giới hạn của máy tính. Chúng ta có thể thấy chúng trên robot hình người, mở ra khả năng hỗ trợ con người dưới dạng vật lý", Dohmke nói. "Chúng ta sẽ thấy robot AI giặt quần áo, rửa bát đĩa và làm bữa sáng. Chỉ cần không cho chúng tiếp cận vũ khí".